مالٌ وَ لا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ « 1 » . « روزى كه نفع نمىدهد مال و نه اولاد ، مگر كسى كه بيايد با قلب سالم » فرمود : « قلب سليم آن است كه ملاقات مىكند پروردگار خود را و حال آن‌كه نيست در آن احدى سواى او » . فرمود : « و هر قلبى كه در آن شرك يا ترديد باشد ، ساقط است آن . و جز آن نيست كه اراده فرموده خدا زهد را در دنيا تا فارغ شود دل‌هاى آنها براى آخرت » . البته قلوبى كه در آن غير حق راه داشته باشد و دستخوش شرك و شك باشد ، چه شرك جلى و چه شرك خفى ، از درجهء اعتبار در محضر قدس پروردگار ساقط است . و از شرك خفى است اعتماد بر اسباب و ركون بر غير حق . حتى در روايت « 2 » وارد است كه تحويل انگشترى براى ياد ماندن مطلبى در خاطر از شرك خفى است « 3 » . و راه داشتن غير حق در دل از شرك خفى به شمار مىرود . و اخلاص نيتْ اخراج غير حق است از منزلگاه آن ذات مقدس . چنانچه براى شكّ نيز مراتبى است كه بعض از آن را شك جلى و بعضى را شك خفى بايد دانست كه از ضعف يقين و نقصان ايمان حاصل شود . مطلق اعتماد بر غير حق و توجه به مخلوق از ضعف يقين و سستى ايمان است ؛ چنانچه تزلزل در امور نيز از آن است . و مرتبهء اخفاى شك ، حالت تلوين و عدم تمكين در توحيد است . پس ، توحيد حقيقى اسقاط اضافات و تعينات و كثرات است ، حتى كثرات اسمائى و صفاتى ؛ و تمكين در آن خلوص از شك است . و « قلب سليم » قلب خالى از مطلق شرك و شك است .

--> ( 1 ) - الشعراء ( 26 ) : 88 - 89 . ( 2 ) - حديث در وسائل در احكام ملابس است . و صاحب وسائل ، فتوا به عدم جواز داده است ، مگر در عددركعات كه منصوص است ، لكن سوق روايت ، شهادت بر كراهت دهد . منه عفي عنه ( 3 ) - قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ عليه السلام : « إِنَّ الشِّرْكَ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ » . وَقَالَ : « مِنْهُ تَحْوِيلُ الْخَاتَمِ لِيَذْكُرَ الْحَاجَةَ ، وَشِبْه‌ُهَذَا » ؛ « امام صادق عليه السلام فرمود : همانا شرك از راه رفتن مورچه پنهان‌تر است » . و فرمود : « از جملهء شرك ، گرداندن انگشترى است براى آن‌كه حاجت خود را از ياد نبرد ، و مانند آن » . ( معاني الأخبار ، ص 379 ، حديث 1 ؛ وسائل الشيعة ، ج 5 ، ص 99 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب أحكام الملابس » ، باب 61 ، حديث 1 )